Central Hidroeléctrica do Tambre (Noia)

A Central Hidroeléctrica do río Tambre érguese na parroquia noiesa de Santa María de Roo, nun lugar no que os monxes cistercienses de San Xusto de Toxosoutos, dependentes de Sobrado, posuían no século XVI unhas pesqueiras para abastecerse de peixe fresco. A construción, iniciada en 1924 segundo o proxecto de Antonio Palacios, realízase grazas ao encargo da «Sociedad General Gallega de Electricidad».

A «Sociedad General Gallega de Electricidad» creárase en Madrid o 21 de abril de 1900 cun capital social de dous millóns de pesetas co obxectivo de explotar os saltos de Segade (Caldas de Reis) e da Fervenza do Belelle (Fene). No ano 1930 fúndase coa «Fábrica Coruñesa de Gas y Electricidad», e dous anos máis tarde nomean conselleiro a Pedro Barrié de la Maza. Anos despois, un 23 de agosto de 1943, Barrié crea «Fuerzas Eléctricas del Noroeste», cun capital de vinte e cinco millóns de pesetas. Será a finais de 1955 cando a nova Fenosa absorba á «Sociedad General Gallega de Electricidad».

A central, propiedade de Unión Fenosa, forma parte dun conxunto de edificacións entre as que destacan a Escola de Cornoás, a Cámara de Carga, a Casa do Xefe e a dos Mestres, todas estas destinadas na actualidade ao turismo rural. Todas as construcións baséanse nunha linguaxe historicista con fondo románico, destacando a arquitectura da propia central por asemellarse máis a un templo relixioso que a unha nave industrial.

O Pazo da Pena do Ouro (Noia)


Pese a que a construción sufriu ampliacións e reformas en diversas épocas, o Pazo da Pena do Ouro poida que sexa un dos máis antigos de Galiza, xa que nel se conserva unha inscrición do ano 1279. Posúe, ademais, un claustro románico procedente do Mosteiro de San Xusto de Toxosoutos (Lousame).
A edificación érguese nunha finca dunhas 3 hectáreas na estrada que vai de Noia a Boiro. A actual fachada principal, orientada ao norte, foi construída en 1918, engadíndolle posteriormente dúas torres neorenacentistas. Pola contra, a fachada oriental data do século XVI e ao final da mesma ten adosada a capela, reformada por terceira vez en 1893.


En 1922, o arcebispado de Santiago de Compostela véndelle ao Vizconde de Santo Alberto, José Varela de Limia, o claustro do Mosteiro de San Xusto de Toxosoutos, quen o traslada e incorpora no pazo que estaba a reconstruír na Pena de Ouro.

As dependencias do mosteiro de Lousame, desde a desamortización de Mendizábal de 1835, fóranse arruinando e expoliando, ata que a decisión do arcebispado pon punto final ao deterioro. A pesar disto, o antigo claustro de Tososoutos do Pazo da Pena de Ouro, é un dos tres exemplos de claustros románicos que se conservan, xunto co da Colexiata de Santa María de Sar (Santiago de Compostela), e o de Santo Estevo de Ribas de Sil (Nogueira de Ramuín).

Detalles da fachada da igrexa e do retablo do desaparecido mosteiro


Vistas desde o campanario do templo.

Vista do muíño desde o campanario e restos do pombal.

Na actualidade, e desde 1978, o Pazo da Pena de Ouro foi herdado polos Condes de Torrecedeira, Felipe Bárcena Varela de Limia e Rosa de Labra Morán, pasando a ser os décimo quintos propietarios. Ata ese momento, as instalacións estiveron ocupadas durante uns 20 anos polo Colexio Assumpta.

Detalle do remate da fachada principal do pazo e dun escudo


Detalle dos canzorros do claustro e da fachada da capela

Buzón de correos

Auténtica reutilización dunha garrafa plástica de 5 litros convertida en buzón de correos: con chave, bisagras e a boca cuberta con tirador.

Segundo a web de correos, o buzón máis antigo da península do que se teñen noticias localízase nunha casa en Mayorga de Campos (Valladolid) e ten a seguinte inscrición:

Coreo / Ano – De / MDCCXCIII

Xuvia (Narón)

A finais do século XVIII instalouse na desembocadura do río Xuvia, na ría de Ferrol, unha fundición de cobre para abastecer ao Arsenal da Marina. A Real Fábrica Nacional de Cobrería producía planchas de cobre e, durante uns anos, funcionou tamén como fábrica de armas.

Desde 1811 a 1868, con algún período de escaso funcionamento, fabricou moedas xunto coa Casa de Moneda de Segovia. Tralo cese da actividade, a fábrica, por medio de poxa pública, pasa a mans de Francisco de Barcón Quevedo, quen instala unha industria de tecidos.

Moeda aparecida nunha aldea da Estrada nos anos ‘8O do século XX. Polo ano que
aparece inscrito na mesma, 1846, poderíamos afirmar que se trata dunha moeda de
oito maravedís de cobre fundidos na Ceca de Xuvia, durante o reinado de Isabel II.

Pero en Xuvia tamén é de salientar a existencia dun muíño de mareas construído cara a 1775 polos empresarios de orixe francesa Juan Lestache e Francisco Bucau.

O alto rendimento que tivo o Muíño das Aceas, permitíu abastecer de fariña á comarca de ferrol, ademais de exportar os excedentes. En 1858 era o principal muíño en capacidade de producción na súa clase no país, recibindo o trigo do Báltico, América ou Santander.

Hórreo de Araño (Rianxo)


Popularmente dise que o hórreo de Carnota é o máis grande de Galiza, entendendo grande por lonxitude, non por capacidade. Así, sobre esta afirmación habería que aclarar dúas cousas. Por unha banda, que no concello de Carnota hai dous hórreos de gran lonxitude. Un atópase na parroquia de Santa María de Lira e mide 35 metros; mentres que o outro está en Santa Comba de Carnota e ten uns centímetros 34,76 metros.
Por outra banda, dicir que o hórreo de maior lonxitude atópase en Santa Baia do Araño, no concello de Rianxo. Igual que os outros dous exemplos carnotáns, sitúanse no contorno das igrexas parroquiais. Datado a mediados do século XVII, mide 37,05 metros de lonxitude, 2,40 de largo, 2,70 de alto e case 170 metros cúbicos de capacidade.

Estación Rupestre das Barras (Rianxo)


Eucaliptos, xestas, toxos, carqueixas, liños do cuco e outras especies vexetais cobren os petroglifos da Estación Rupestre As Barras, en Rianxo.

Sitúase na parroquia de Santa María de Asados, no alto do Pelotiño (Pilotiño ou Pelotiña) a escasos metros da autovía do Barbanza e cunhas boas vistas da ría de Arousa. Para chegar a eles hai unha sinalización inicial da Mancomunidade Arousa Norte posto que, unha vez que comezas a seguila, comezas a perdela.
No lugar realizouse en agosto e setembro de 1992 unha prospección intesiva dos gravados rupestres, incluída dentro dun plan da Xunta e o concello de obtención dun catálogo exhaustivo de todos os xacementos situados no termo municipal de Rianxo. O resultado foi a localización e catalogación de 37 conxuntos de petroglifos.

Os motivos dos atopados no monte Pelotiña son, principalmente, círculos, zig-zags e cazoletas, sen que haxa evidencias de figuracións humanas ou animais.